Terugkeer ongewenst
Terugkeer ongewenst
Charles Lewinsky, Signatuur (originele titel: Gerron), 448 blz., 22,95 euro.
“Hij was aardig tegen me en dat maakt me bang.”
In het meesterlijke Terugkeer ongewenst kruipt de Zwitserse schrijver Charles Lewinsky in de huid van de Joodse acteur Kurt Gerron (1897-1944). Vanaf bladzijde één grijpt Lewinsky zijn lezer bij het nekvel, om dat moeiteloos vol te houden tot de laatste regel.
Kurt Gerron was geboren en getogen in Berlijn en speelde in meer dan 70 films. Hij was tegenspeler van Marlène Dietrich in de klassieker Der blaue Engel en zong Macky Messer – Mack the Knife – op de première van Kurt Weills Driestuiversopera.
Bij de start van Terugkeer ongewenst staat Gerron oog in oog met Obersturmführer Rahm, de SS-opperkampbewaarder van het Tsjechische ‘modelgetto’ Theresienstadt. Oorspronkelijk was dat een garnizoensstad met 9000 inwoners; de nazi’s brachten er honderdduizenden Joden samen en gebruikten het als doorvoerstation naar de vernietigingskampen. Rahm geeft gevangene Gerron opdracht om een propagandafilm te draaien die de wereld moet tonen hoe goed de nazi’s de Joden in het getto behandelen. Hij moet ‘het lachende gezicht van Theresienstadt’ laten zien, “waar de mensen naar het koffiehuis gaan. Aan sport doen. Van het prachtige landschap genieten.” Als Gerron de film niet draait, wordt hij meteen op transport gezet naar Auschwitz. Draait hij hem wel, krijgt hij nog even uitstel van executie, maar zal iedereen bij de aftiteling weten dat Kurt Gerron de maker was van het cynische onding.
© Jan Stevens