‘De Russische infiltranten zijn in opmars in Europa. De voorbije drie jaar werden er zeven opgepakt’

Tot Poetin hem in 2022 op een zwarte lijst zette, woonde en werkte Shaun Walker als krantencorrespondent in Moskou. Hij ontmoette er verschillende Russen die jarenlang undercover in het Westen als jan-met-de-pet hadden gespioneerd. In zijn boek Intriganten brengt hij Ruslands bizarste spionageprogramma ooit tot leven. ‘Mensen vragen me nu bezorgd of hun schichtige buurman ook zo’n infiltrant zou kunnen zijn. In deze rare tijden weet je nooit.’

Zondag 27 juni 2010 begon feestelijk voor de uit Canada afkomstige Amerikanen Ann Foley, Donald Heathfield en hun twee zonen Tim en Alex. ’s Middags genoten ze van een copieuze lunch in een Indiaas restaurant voor Tims twintigste verjaardag. Na de maaltijd wandelden ze voldaan en gelukkig naar hun pas gekochte herenhuis vlakbij Harvard Square in Cambridge, Massachusetts. Thuis ontkurkten ze een fles champagne. Ze toastten op Tims gezondheid, op het succes van Dons consultancybedrijfje en op Anns nieuwe beloftevolle baan als vastgoedmakelaar. Meteen daarna werd er hard op de voordeur gebonsd. “Een verrassingsbezoek”, kirde de lichtjes aangeschoten Ann. Ze opende de deur en een groep zwartgeklede mannen stormde naar binnen, wapens in de aanslag. “FBI”, riep één van hen. Don en Ann werden in de boeien geslagen en in een geblindeerde SUV afgevoerd. Tim en Alex bleven achter, zich vertwijfeld afvragend waarom hun brave, saaie ouders met zoveel vertoon waren opgepakt.

Exact negen jaar later schudde de Britse krantencorrespondent Shaun Walker in Moskou de hand van de vrouw die ooit voluit Tracey Lee Ann Foley heette. In zijn pageturner Infiltranten brengt hij verslag uit over die ontmoeting met Ann in de zomer van 2019.

SHAUN WALKER: “We hadden afgesproken in een koffiehuis vlakbij Gorky Park. Ann Foley was toen 57, en zag er met haar stijlvolle kledij en ‘Dolce Vita’-bob uit als een succesvolle zakenvrouw. Ze stelde zich voor als de in Siberië geboren en getogen Elena Vavilova.”

HUMO: Elena was één van de vele Russen die door de KGB in een top-secretprogramma getraind waren om in het Westen te infiltreren?

WALKER: “Ja. Lang voor de Sovjet-Unie in 1991 uiteenviel, werd Elena intensief voorbereid om als deep cover spion en infiltrant een leven als westerling tussen de westerlingen uit te bouwen. Haar man Don was ook zo’n infiltrant. Zijn echte naam is Andrei Bezrukov. Hun kinderen Tim en Alex zijn geboren in het Westen en wisten van niets.”

HUMO: Was het moeilijk om Elena ervan te overtuigen om met u te praten?

WALKER: “Zij wilde het enkel over de emotionele gevolgen van een leven als infiltrant hebben. Over de operatie zelf kon ze niets kwijt. Dat was geen ramp hoor, want de FBI had de jaren voordien al veel informatie vrijgegeven. Aan de hand van al die documenten kon ik haar leven en dat van Andrei voor mijn boek Infiltranten reconstrueren. Ik sprak ook met hun zonen Tim en Alex; zij waren heel openhartig. ”

HUMO: Het infiltrantenprogramma van de Russische geheime dienst is intussen meer dan een eeuw oud?

WALKER: “Het begon in 1917, meteen na de Oktoberrevolutie, toen Vladimir Lenin en zijn bolsjewieken aan de macht kwamen en de Sovjetunie gesticht werd. De nieuwe communistische machthebbers in Moskou hadden maar weinig vrienden in het buitenland. Ze waren omringd door vijandige staten en hadden bijna nergens diplomaten. Wereldwijd konden ze wel beroep doen op sympathisanten die in de jaren voor de revolutie overal de blijde boodschap van het nieuwe communistische geloof hadden verspreid. De geheime dienst KGB rekruteerde die mensen voor het kersvers infiltrantenprogramma. Ze kregen covers als Europees aristocraat, Turks student of Perzisch handelaar. De spionnen gebruikten hun charme en seks om inlichtingen te verzamelen. Bij de KGB stonden ze bekend als ‘de Grote Infiltranten’. Velen werden nooit door Westerse inlichtingendiensten ontmaskerd.”

HUMO: Tot eind jaren dertig de meeste infiltranten op bevel van Jozef Stalin werden gearresteerd en geëxecuteerd?

WALKER: “De paranoïde Sovjetdictator wrong het infiltrantenprogramma inderdaad de nek om. Tijdens de Koude Oorlog werden de infiltranten vervangen door spionerende diplomaten in Sovjetambassades. Westerse contraspionagediensten wisten dat natuurlijk ook en hielden de diplomaten dag en nacht in de gaten. Zo raakte de KGB amper nog aan geheime informatie. Op het KGB-hoofdkwartier moet toen iemand op het idee gekomen zijn om op zoek te gaan naar loyale Sovjetburgers. Die werden vervolgens jarenlang getraind tot geloofwaardige westerlingen, zoals Elena Vavilova en Andrei Bezrukov. Dat programma bleef jarenlang onder de radar. Tot Elena, Andrei en nog acht andere infiltranten in juni 2010 door de FBI in Amerika werden gearresteerd.

“De meest bekende infiltrant is ‘zakenvrouw’ Anna Chapman alias Anja Koesjenko. Op 9 juli 2010 werden de tien op een vlucht naar Moskou gezet en geruild voor Russen die voor de Amerikanen en Britten hadden gespioneerd. Eén van die Russen was Sergei Skripal die acht jaar later in Salisbury een aanslag met zenuwgas ternauwernood zou overleven.”

HUMO: In 2020 ontmoette u de infiltrant Yuri Linov. Hij werd in 1964 als zakenman ‘Karl-Bernd Motl’ naar Wenen gestuurd. Later kwam hij in Israël terecht waar hij de nucleaire industrie in de gaten hield. Linov werd ontmaskerd, tot 18 jaar gevangenisstraf veroordeeld en kwam in 1974 na een spionnenruil terug naar Moskou.

WALKER: “Ik sprak wekenlang met Yuri. Maar ik wil daar niet veel over kwijt, want hij leeft nog, is inmiddels 87 en woont in Rusland. De toestand in dat land is vandaag compleet anders dan in 2020. Sinds 2022 sta ik op één van Poetins zwarte lijsten. Mijn laatste bezoek aan Moskou dateert van eind 2021.

“Yuri Linov werd begin jaren zestig in Kiev door de KGB opgeleid tot toekomstige infiltrant. Via de Oekraïense inlichtingendienst kon ik al zijn trainingsdossiers bemachtigen. Karl-Bernd Motl was een bestaande Oost-Duitser met een Oostenrijkse vader. Die echte Motl was vijf jaar jonger dan Linov. Ze maakten Yuri wijs dat hij de identiteit van een dode zou aannemen, wat een leugen was. Een tijdlang liepen er dus twee ‘identieke’ Karl-Bernd Motls rond.

“Aan de hand van Yuri’s trainingsdossiers kreeg ik zicht op hoe een infiltrant werd klaargestoomd. De KGB hielp hem aan een duplicaat van Motls geboorteakte. Er werden in naam van ‘Motl’ brieven naar Wenen verstuurd waarin hij toestemming vroeg om te immigreren en het staatsburgerschap van zijn vader claimde. De KGB verstuurde de brieven vanuit Karl-Marx-Stadt in Oost-Duitsland. Intussen las Yuri in een KGB-flat in Kiev Oostenrijkse kranten en werkte zich samen met zijn begeleider aan de hand van schoolboeken door het Oostenrijkse middelbare onderwijs. Ze verzonnen een heel leven voor Motl en maakten een gedetailleerd curriculum vitae. In de linkerkolom stond Motls levensloop en in de rechterkolom de plaatsen die Yuri in Oostenrijk moest bezoeken om dat verzonnen verleden met geloofwaardige verhalen te kunnen ondersteunen.”

HUMO: Elena Vavilova en Andrei Bezrukov uit het Siberische Tomsk werden door de KGB omgevormd tot Ann Foley en Donald Heathfield uit Canada. Dat was een titanenwerk?

WALKER: “Elke infiltrant-in-opleiding moet zich heel specifieke elementen eigen maken van de identiteit en nationaliteit die hij of zij zal aannemen. Dat is inderdaad een titanenwerk. De voorkeur van de KGB gaat uit naar infiltranten die een gezin met kinderen vormen. Want totaal onwetende en nietsvermoedende kinderen, zoals Tim en Alex Heathfield, vormen een fantastische cover. Zij bezorgen een infiltrantenkoppel een onschuldig aura; niemand vindt een jong gezin met een paar schattige kindjes bedreigend. Tezelfdertijd is zo’n happy family een bron van stress, want wanneer zal je het als infiltrantenouder aan je kinderen vertellen?”

HUMO: Moet dat dan?

WALKER: “Nee, maar hoe ouder je kinderen worden, hoe meer de leugen op je gemoed begint te wegen. Als je dan betrapt wordt en je kinderen weten van niets, zal de impact op hen alleen maar groter zijn.

“Toen vader en moeder ‘Heathfield’ in 2010 gearresteerd werden, werkte ik al in Moskou als correspondent. Ik hoorde toen voor het eerst over het infiltrantenprogramma van de KGB. Die geheime dienst was inmiddels omgedoopt tot SVR, ‘Dienst voor Buitenlandse Spionage’. Na de spionnenruil ontstond er een ware concurrentieslag onder buitenlandse correspondenten om een teruggekeerde infiltrant te kunnen interviewen.”

HUMO: De tien ontmaskerde infiltranten waren ook groot nieuws in Rusland?

WALKER: “Zeker. Heel even herbeleefden we de hoogtijdagen van de Koude Oorlog met James Bond-achtige spionageverhalen. De meeste infiltranten doken meteen onder. Behalve de fotogenieke Anna Chapman: die werd zelfs een celebrity. Maar zowat alle anderen verdwenen pijlsnel in de anonimiteit, waardoor ook de belangstelling van de buitenlandse pers verdween. Ook bij mij. Tot ik in 2016 op een Canadese nieuwssite las dat zonen Tim en Alex ‘Heathfield’ de Canadese overheid aanklaagden: ze wilden hun Canadees staatsburgerschap terug.”

HUMO: Want zij waren in 2010 samen met hun ouders naar Rusland gedeporteerd?

WALKER: “Ja, en hoewel ze in Canada geboren waren, werd hun staatsburgerschap afgenomen. Ik zocht contact met beide broers en voor het eerst in hun leven wilden ze met een journalist praten.

“In de lente van 2016 ontmoette ik Alex in een café in Moskou. Zijn broer Tim sprak ik later via Skype. Ze gingen door het leven als Alexander en Timofei Vavilov. Alex was op dat moment 21; Tim 26. Alex vertelde hoe hij en zijn broer na de arrestatie van hun ouders door de FBI naar een hotelkamer werden gebracht. Toen ze de volgende dag terug thuiskwamen, ontdekten ze dat alle computers, telefoons, foto’s, documenten en medicijnen waren meegenomen, inclusief hun PlayStation. Alle rekeningen waren geblokkeerd; de jongens hadden enkel nog het geld in hun portemonnee.

“Een paar dagen voor hun ouders geruild werden, vlogen zij al naar Rusland, waar ze nog nooit eerder waren geweest. Op de luchthaven in Moskou werden ze opgewacht door mensen die zich in het Engels voorstelden als collega’s van ‘Don’ en ‘Ann’. Ze toonden foto’s van Elena en Andrei als prille twintigers in het uniform van de KGB. Alex en Tim werden naar een appartement gebracht en in de dagen erna rondgeleid door Moskou. Ze bezochten musea en gingen naar het ballet. Een oom en neef die de broers nog nooit hadden ontmoet, kwamen op bezoek. Net als een grootmoeder. Een paar dagen later landden hun ouders in Moskou, nog steeds gekleed in hun Amerikaanse oranje gevangenisoveralls. Tim en Alex noemen zichzelf onschuldige slachtoffers. Ik geloof hen. Eind 2019 kregen ze hun Canadese paspoorten trouwens terug.”

HUMO: Elena en Andrei vertrokken vóór de ineenstorting van de Sovjetunie naar Canada en Amerika als spionnen voor de KGB. Kwamen zij na de val van het communisme dan niet in een soort van niemandsland terecht?

WALKER: “Zeker. Tussen 1989 en 1994 keerden sommige infiltranten op eigen houtje terug naar Rusland. Anderen verdwenen in het niets. Elena en Andrei bleven liever Don en Ann dan naar het chaotische, zieltogende Moskou terug te keren. Ze waren best tevreden met hun nieuwe leventje als Canadese ondernemers.

“Nadat ex-KGB-spion Vladimir Poetin rond de millenniumwissel de macht in Rusland overnam, blies hij het infiltrantenprogramma nieuw leven in. Dat sloot naadloos aan bij wat hij bij zijn aantreden beloofde: het oude glorieuze Russische rijk heropbouwen en het prestige van de instellingen herstellen.”

HUMO: Poetin verbleef van 1985 tot 1990 als KGB-agent in de Oost-Duitse stad Dresden. Hij spreekt perfect Duits. Hij had een goede infiltrant in West-Duitsland kunnen zijn?

WALKER: “Hij had er het juiste profiel voor. Het ‘Directoraat Infiltranten’ van de KGB opereerde in het diepste geheim. In de jaren zeventig van vorige eeuw, toen Poetin bij de KGB kwam, was het uitgegroeid tot een machtige afdeling binnen de geheime dienst. Honderden agenten speurden op alle universiteiten naar mensen met de juiste eigenschappen. Van al degenen die ‘gevraagd’ werden, kwam slechts een heel klein aantal terecht in het trainingsprogramma. Ik weet zeker dat Vladimir Poetin tot de eerste selectie behoorde. Alleen bleek hij niet over die ‘magische mix’ te beschikken waar de infiltrantenafdeling naar op zoek was. Zo belandde hij op een tweederangspost in een KGB-kantoor in de DDR.”

HUMO: Uit welke ingrediënten bestond die ‘magische mix’ van de infiltrant dan?

WALKER: “In de eerste plaats moest het iemand zijn die een natuurlijk talent voor talen heeft. Maar ook iemand die tot die groep in de samenleving behoorde die voor de KGB politiek betrouwbaar was. Tijdens de Sovjetunie wou dat zeggen dat er geen dissidenten in de familie mochten zitten. Er mocht ook geen geschiedenis zijn van familieleden die emigreerden naar het buitenland, of daar een tijdlang woonden. Hij of zij moest een échte communist zijn met een rotsvast geloof.

“Een infiltrant moest er ook redelijk goed uitzien en aardig in de omgang zijn. Maar een opvallende moedervlek in het aangezicht of een hemels knap voorkomen, was telkens een no go. Want hij of zij mocht niet in de herinnering van mensen blijven hangen.

“Als 19-jarige uitverkoren universiteitsstudent met die ‘magische mix’ kwam je vervolgens voor lange tijd in het trainingsprogramma terecht. In het begin gaven lokale KGB-agenten je één keer per week kleine taken. Ze droegen je dan op om je vrienden te verraden en rapporten te schrijven over medeburgers. Op café werd je stomdronken gevoerd zonder dat je het doorhad. Want ze wilden weten hoe je je gedroeg als je bezopen was.

“Als je al die testen doorstond, werd je vijf jaar lang voltijds intensief getraind. Ze kneedden je tot een briljant acteur die tegen iedereen loog en enkel aan de KGB loyaal was. Wie tot het infiltrantenprogramma toetrad, kwam terecht in een geheime sekte.”

HUMO: Elena Vavilova en Andrei Bezrukov ontmoetten elkaar als studenten geschiedenis aan de universiteit van Tomsk. Werden ze samen gerekruteerd?

WALKER: “Apart, al waren ze toen wel al geliefden. Andrei werd als eerste gerekruteerd. Vermoedelijk toonde hij zijn oversten de weg naar Elena. Vanaf de jaren tachtig stuurde de KGB liefst koppels naar het buitenland. Want ze hadden slechte ervaringen achter de rug met mannen die solo moesten infiltreren en in hun nieuwe thuisland vereenzaamden. Sommigen lieten zich verleiden en werden met een affaire door contraspionagediensten in de val gelokt. Anderen liepen na jaren van frustraties vanzelf over naar de vijand.

“Elena en Andrei stapten in Tomsk in het huwelijksbootje. Hun ouders maakten ze wijs dat ze meteen daarna naar Moskou moesten verhuizen om er in een wetenschappelijk instituut te gaan werken. In 1987 vertrokken ze vanuit de Russische hoofdstad elk afzonderlijk naar Canada, waar ze transformeerden tot Ann en Don. Ze organiseerden zelf hun zogezegd allereerste ontmoeting, waar ze ‘op slag’ verliefd werden. Ze verloofden zich, trouwden en kregen twee kinderen.”

HUMO: Ze trouwden dus twee keer?

WALKER: “Precies. (lacht) In 1991 viel de Sovjetunie. Een jaar later werd Don toegelaten aan de York University in Toronto waar hij internationale economie studeerde. Het infiltrantenprogramma was op sterven na dood en de Heathfields vatten het plan op om échte Canadezen onder de Canadezen te worden. Ze wilden carrière maken. Een paar jaar later trok Don naar een business school in Parijs. In 1999 werd hij toegelaten tot de prestigieuze Harvard Kennedy School om er bestuurskunde te studeren.

“KGB-infiltranten waren zeer slim, alleen hadden ze één grote handicap: ze hadden geen westerse diploma’s. Dus oefenden ze vaak beroepen uit waarvoor geen diploma nodig is. Ze werden cameraman, fotograaf, reisagent of journalist. (lacht) Don Heathfield was een uitzondering. Wellicht vervalste hij een middelbare schooldiploma om aan York University binnen te geraken. Ik zocht een paar van zijn oude professoren in Toronto op. Ze herinnerden zich niet veel meer van de jonge Don, behalve dat hij een vreemd accent had.”

HUMO: Ann Foley en Don Heathfield arriveerden twee jaar voor de val van de Berlijnse Muur in Canada als toegewijde communisten. Dat hele luchtkasteel stuikte snel ineen?

WALKER: “In Tomsk vond ik studentenbladen uit de jaren tachtig met gepassioneerde artikelen van Elena over de gerechtvaardigde communistische strijd tegen de Amerikaanse kapitalisten. Zoals zoveel Russen transformeerden ze onder Poetin van toegewijde communisten in toegewijde patriotten. De oude strijd tussen communisten en kapitalisten wordt geframed als onderdeel van de eeuwigdurende strijd tussen het Russische rijk en het decadente Westen. De huidige clash zien ze als een verlengstuk van de Koude Oorlog.

“Als student op Harvard Kennedy School ontmoette Don Heathfeald behoorlijk hooggeplaatste mensen. Zo verbroederde hij er met medestudent Felipe Calderón die later president van Mexico zou worden. Hij maakte er ook kennis met Mao Xiaofeng, een topfunctionaris van de Chinese Communistische Partij.

“Don netwerkte zich suf in die tijd. Hij maakte iedereen wijs dat hij de zoon was van een Canadese diplomaat uit Montreal: ‘Als kind zat ik op internationale scholen, waar ik mijn grappig accent aan overhield.’ Ze trapten er allemaal in.

“Don trok regelmatig op kroegentocht met zijn hooggeplaatste vrienden en stuurde vervolgens rapporten naar Moskou met informatie als: ‘De Chinese functionaris A heeft geldproblemen.’ Of: ‘De progressieve politicus B is stiekem een racist.’ Of: ‘Voorbeeldige topambtenaar C heeft een affaire.’ Vervolgens stuurden de Russen iemand anders om A, B en C te benaderen, chanteren of rekruteren.”

HUMO: Don en Ann hadden als infiltranten toegang tot onafhankelijke, kritische media. Toch bleven ze trouw aan het corrupte regime van Vladimir Poetin.

WALKER: “Er waren zeker infiltranten die hun geloof verloren in het communisme of later in het Poetinisme. Voor degenen die bleven geloven, geldt dat ze als infiltrant nog maar weinig contact hadden met Rusland. Ze werden niet geconfronteerd met de corruptie en ellende, waardoor ze het moederland in hun hoofd idealiseerden. Westerse media voerden in hun ogen ‘omgekeerde propaganda’.”

HUMO: Andrei en Elena wonen nu in Moskou. Denkt u dat ze daar gelukkig zijn?

WALKER: “Toch wel. In de tijd van de Sovjetunie werden teruggekeerde infiltranten gewantrouwd, zelfs als ze grote successen hadden behaald. Altijd was er de verdenking dat ze misschien hadden geklikt. Of dat ze als infiltrant van de vijand terugkwamen. In het geval van Andrei en Elena gebeurde het tegengestelde. In werkelijkheid hadden zij als Don en Ann zo goed als niets bereikt. Maar ze kwamen terug en werden niet veel later afgeschilderd als helden. Ze kregen een fraai appartement en werden graag geziene gasten in tv-programma’s.

“Vandaag leiden ze een uiterst comfortabel leven en behoren ze tot de Russische elite. Surf eens naar Bezrukov.expert, de website van Andrei met een pagina in het Engels. Daar wordt hij voorgesteld als professor internationale politiek, adviseur van Poetins favoriete denktank Valdai Club en veelgevraagd analist op de Russische radio en televisie. Waar hij het vooral heeft over het ‘kwaadaardige Westen’. Hij maakt nu deel uit van Poetins propaganda over de ‘toegewijde patriotten voor de Russische zaak’. Wat absurd theater is, want de ‘geweldige, deugdzame en unieke’ patriotten Andrei en Elena mislukten als infiltrant compleet. Vóór hun uitzetting uit de VS werden ze als spionnen namelijk tien jaar lang door de FBI gevolgd.”

HUMO: Aleksander Poteyev, hun bemiddelaar bij de Russische geheime dienst, was een dubbelspion voor de CIA?

WALKER: “Precies. Poteyev werd door de Amerikanen gerekruteerd toen hij eind jaren negentig in New York werkte. Hij werd teruggeroepen naar Moskou en kreeg een baan als hoofd van ‘Directoraat S’, de Amerikaanse afdeling bij de infiltranteneenheid van de SVR, de opvolger van de KGB. Dat was een ongelooflijke meevaller voor de CIA en de FBI. Want via Poteyev kregen ze vanop de eerste rij zicht op het hele Russische illegalennetwerk in de VS. In plaats van meteen in te grijpen, hielden ze Don, Ann en hun collega’s een decennium lang nauwgezet in de gaten.”

HUMO: Loopt het Russische infiltrantenprogramma nog?

WALKER: “Het is nog steeds alive and kicking. Ik werk nu als correspondent regelmatig vanuit Oekraïne en daar zijn ze terecht doodsbang voor Russische infiltranten. Elena en Andrei kregen trainingen tot in het absurde om relatief keurig Amerikaans Engels te leren spreken. Maar Oekraïens en Russisch zijn verwante talen, waardoor infiltreren een pak makkelijker is. Je kunt dat vergelijken met hoe voor de val van de Muur de Stasi Oost-Duitse agenten naar West-Duitsland stuurde. Het bekendste voorbeeld is Günter Guillaume, een ex-nazi die in 1956 op bevel van de Stasi in West-Duitsland infiltreerde en het er tot vriend en adviseur schopte van de toenmalige bondskanselier Willy Brandt.

“Natuurlijk zijn er zowel taalkundige als culturele verschillen tussen Oekraïne en Rusland. Maar er zijn ook nauwe familiebanden en de twee landen delen een Sovjetverleden. Russen kunnen zich daarom perfect als Oekraïners voordoen.

“In Oekraïne wordt nu niet alleen geïnfiltreerd, maar ook gerekruteerd. Vooral onder jonge mensen. Eind augustus werd in de Oekraïense stad Lviv op klaarlichte dag Andri Paroebi gedood. Paroebi was de voormalige voorzitter van het Oekraïense parlement; de dader was een als koerier van het bezorgbedrijf Glovo vermomde man. Het vermoeden is groot dat die moordenaar een door de Russen omgekochte local is. Via sociale media als Telegram krijgen Oekraïense tieners geld aangeboden om aanslagen te plegen. Zo is er die case van een tiener die geld en instructies kreeg om met materialen uit de doe-het-zelfwinkel een bom in elkaar te knutselen en ze in een emmer verf te stoppen. Een andere tiener werd via datzelfde Telegram gevraagd om tegen betaling de emmer op te halen en naar een politiebureau te brengen. Daar aangekomen werd de bom vanop afstand tot ontploffing gebracht. De tiener overleefde de aanslag niet.”

HUMO: Hebben westerse geheime diensten ook infiltrantenprogramma’s lopen?

WALKER: “De voorbije jaren sprak ik met verschillende inspecteurs van de Amerikaanse en Britse geheime diensten die belast zijn met het opsporen van Russische infiltranten. De meesten vinden het programma van de Russen zinloos en achterhaald, weggegooid geld. Al zijn ze zich er óók van bewust dat het extreem gevaarlijk kan worden als zo’n infiltrant zoete broodjes kan bakken met hooggeplaatste politici of ambtenaren, net als Günter Guillaume. Daarom blijven westerse landen zelf veel geld uitgeven aan het zoeken naar Russische infiltranten en wellicht ook aan het creëren van hun eigen infiltranten. Zeker is dat de Amerikaanse CIA en de Britse MI6 officieren in Rusland hebben zonder diplomatieke cover, infiltranten dus. Al denk ik niet dat ze op dezelfde maniakale manier voorbereid zijn als hun Russische collega’s. Israël is wellicht het enige land dat minstens even ver gaat.”

HUMO: Het Russische regime infiltreert bij ons via extreemrechts. Vlaams Belang-politici Filip Dewinter, Jan Penris en Frank Creyelman lunchten regelmatig met de Russische consul bij de Italiaan. Vlaams Belangers monitorden nepverkiezingen in de Donbas, trokken met wapenhandelaars naar het ‘Internationaal Economisch Forum’ op de bezette Krim en verzorgen Poetins PR in België.

WALKER: “Dat soort van Russische infiltratie via onder andere extreemrechtse politici maakt overal in Europa furore. Dat heeft te maken met het feit dat na de inval in Oekraïne veel spionnen werden uitgezet die als diplomaat op Russische ambassades en consulaten werkten. Waardoor Rusland gedwongen werd om op zoek te gaan naar andere manieren om invloed in Europa uit te oefenen. Eén manier is het aanhalen van de banden met lokale academici, notabelen en politici die sympathie voelen voor een autoritaire leider als Poetin. Een andere manier is het infiltrantenprogramma nieuw leven inblazen.”

HUMO: Er wonen en werken nu in Europa veel meer Russische infiltranten dan ooit tevoren?

WALKER: “Na 2010 werden er amper nog infiltranten in het Westen gearresteerd. Maar sinds 2022 zijn ze terug in opmars. De afgelopen drie jaar werden er zeven opgepakt in verschillende Europese landen. Bezorgde mensen vragen me nu of hun schichtige buurman ook zo’n infiltrant zou kunnen zijn. Ik vermoed van niet, al weet je in deze rare tijden nooit.

“De Nederlandse inlichtingendienst AIVD arresteerde vin de zomer van 2022 op de luchthaven van Schiphol de 36-jarige Russische infiltrant Sergej Tsjerkasov. De man deed zich voor als een Braziliaan met de naam Victor Muller Ferreira en had een stageplaats als ‘junior analist’ versierd bij het Internationaal Strafhof in Den Haag. Sergej had zijn nieuwe identiteit tot in de puntjes voorbereid. Hij was zogezegd in 1989 in Brazilië geboren als Victor. Zijn moeder werd ziek en moest haar unieke vlindercollectie verkopen om haar medische behandeling te kunnen bekostigen. Daardoor had Victor een moeilijke jeugd achter de rug. Hij leefde lang in Argentinië wat moest verklaren waarom zijn Portugees nogal krukkig was.” (lacht)

Shaun Walker, Infiltranten, een eeuw Russische spionage in het Westen, De Bezige Bij, 496 blzn, 29,99 euro

© Jan Stevens

Vergelijkbare berichten