‘Volgens mijn adoptiemoeder was ik een cadeautje van de pater en moest ze niets voor mij betalen’
De VTM-reeks De Nonnen schonk veel aandacht aan de door vrome kloosterzusters georganiseerde handel in kinderen. In de golden sixties en seventies was kindersmokkel niet alleen een populair tijdverdrijf voor nonnen, maar ook voor paters en broeders. De coördinatie was in handen van De Vreugdezaaiers, een organisatie met een naam die nu klinkt als een foute grap. Zo werd Marie als pasgeboren baby door een pater gesmokkeld van Frankrijk naar De Hummeltjes in Hasselt. Dat katholieke kindertehuis was toevallig ook hofleverancier van nanny’s voor het kroost van koningskoppel Albert en Paola.
In april 1966 reisde een pater uit Averbode met de bus en de trein naar Malo-les-Bains, gehucht van de Noord-Franse stad Duinkerke. Daar stapte hij Clinique Villette binnen en stelde zich voor als ‘pater Serpentier’. In de materniteit kreeg hij een warm ingeduffelde pasgeboren baby overhandigd. De pater nam het meisje mee de trein op, dit keer met als eindstation Hasselt. Daar dropte hij haar in het door de zusters Ursulinen gerunde kindertehuis De Hummeltjes, waar haar een nieuwe toekomst toelachte met nagelnieuwe ouders.
MARIE: “Dat moet toch een raar gezicht geweest zijn, zo’n pater met een pasgeboren kind op een trein.”
HUMO: Tenzij er een vrouw bij was?
MARIE: “Nee, hoor. Rond 1984 zocht ik die pater Serpentier op in de abdij van Averbode. Ik was achttien. Hij zei luid en duidelijk: ‘Ík heb je overgebracht. Ik bracht verschillende baby’s naar België.’ Ik was totaal overdonderd. Nu denk ik: ik had verdorie moeten doorvragen.”
In de fik
We zitten in een bruin café vlak bij het station van een Vlaamse stad. Maanden geleden stuurde Marie me een bericht. Ze had in mijn vorig jaar verschenen boek Zusters zonder liefde gelezen over de door de ‘blauwe nonnen’ aangerichte gruwel in ‘Tehuis Tamar’ uit het Limburgse Lommel. Getuigenissen van slachtoffers over hoe in de tweede helft van vorige eeuw die alom gerespecteerde Zusters Kindsheid Jesu ongewenst hoogzwangere tienermoeders de grens oversmokkelden. In het ziekenhuis van Malo-les-Bains moesten ze anoniem gaan bevallen. Hun pasgeboren baby’s werden weggenomen, naar België gesmokkeld en voor grof geld verkocht aan adoptieouders. Om hun schuld af te lossen, moesten de tienermoeders maandenlang onbetaalde slavenarbeid verrichten in een textielatelier van de nonnen.
‘Ik ben ook in dat Noord-Franse ziekenhuis geboren’, schreef Marie. ‘Alleen werd ik niet door een non de grens overgesmokkeld, maar door een pater van de abdij van Averbode. Pater Serpentier. Mijn adoptie werd vervolgens afgehandeld door de katholieke adoptiedienst De Vreugdezaaiers.’
Marie wou haar verhaal graag kwijt, maar niet meteen. Ze had tijd nodig. Nu is ze er klaar voor.
‘Marie’ is niet haar huidige naam, maar wel de naam waaronder ze op het stadhuis van Duinkerke werd aangegeven door een lokale arbeider. Anoniem geboren baby’s aangeven was voor hem wellicht een kleine bijverdienste.
Naar De nonnen kan Marie amper kijken. Zeker aflevering drie met getuigenissen over gedwongen afstand, adoptie en kinderhandel liet ze aan zich voorbijgaan. Uit schrik voor de mentale weerbots.
MARIE: “Ooit reed ik naar Malo-les-Bains, op zoek naar sporen van mijn geboorte. Daar hoorde ik dat er een brand geweest was. Alle dossiers gingen in vlammen op.”
HUMO: Ook de dossiers van Tamar in Lommel gingen de fik in. De nonnen staken in de jaren tachtig zelf al hun archieven in brand, omdat er een strengere adoptiewet in de maak was. Hoe kwam u zonder dossier toch in Averbode terecht?
MARIE: “Mijn adoptieouders hadden een papier met daarop mijn gewicht en lengte als baby. In de marge stond geschreven: ‘Pater Serpentier’. Ik zag dat document voor het eerst toen ik een jaar of twaalf was en stelde daar meteen vragen over.
“Mijn adoptieouders zijn intussen allebei gestorven. Ze waren extreem katholiek en stammen uit Zichem, op een steenworp van Averbode. Mijn broers zijn ook geadopteerd en als kind werd ons dat al heel snel verteld.
“Ik wou mijn geboortemoeder vinden en bleef maar doorzeuren over die ‘pater Serpentier’, tot mijn adoptiemoeder me op mijn achttiende meenam naar de abdij van Averbode. Zij wist dat hij daar nog steeds verbleef. Hij werd ontzettend boos toen wij op zijn stoep stonden. Hij wou niet zeggen wie mijn echte moeder was.”
HUMO: Droeg hij een pij zoals alle norbertijnenpaters uit de abdij?
MARIE: “Natuurlijk. Pater Serpentier was intussen een oude man. Hij vertelde ons wel over zijn treinreizen naar Duinkerke en dat hij mij had afgezet bij De Hummeltjes in Hasselt. Ik was tien dagen oud toen mijn adoptieouders me daar kwamen ophalen. Mijn oudste broer herinnert zich dat moment nog heel goed. Hij was acht en raakte in paniek omdat hij samen met mijn andere broer bij De Hummeltjes op het gelijkvloers moest blijven wachten. Hij dacht dat hij opnieuw door zijn ouders in de steek gelaten werd. Hij was al een peuter toen hij geadopteerd werd.
“Een paar jaar na mijn bezoek aan de abdij van Averbode zocht Serpentier zelf contact met mijn adoptiemoeder. Mijn biologische grootouders waren gestorven en misschien begon zijn geweten te knagen. Hij zei dat mijn echte moeder in een instelling was opgenomen. Na een hersenbloeding was ze blind geworden.”
HUMO: U zocht haar op?
MARIE: “Ja, en dat was niet goed. De verpleging had haar voorbereid op mijn bezoek, want ze waren bang dat ze in shock zou gaan. Ze was toen nog relatief jong, rond de veertig, maar zag er vreselijk slecht uit. In mijn hoofd had ik mijn tot dan onbereikbare biologische moeder geïdealiseerd. De rauwe werkelijkheid was totaal anders. Er zat een hoopje ellende voor mij.
“Een zinnig gesprek opbouwen, lukte niet en toen ik naar mijn biologische vader vroeg, werd ze lastig. ‘Hij was de man van mijn leven’, zei ze. Ik zocht haar later nog twee keer op, maar ze heeft nooit willen zeggen hoe die ‘man van haar leven’ heette. We hebben elkaar nooit aangeraakt of geknuffeld.
“Tijdens een van die bezoeken waren haar zus en schoonbroer er ook. De zus zat de hele tijd te wenen, want ze wist zogezegd niet dat ik bestond. Haar man siste me toe: ‘Als het voor het geld is: hier valt niets te rapen.’”
Cadeautje van de pater
Marie’s biologische grootmoeder was aanwezig bij de bevalling van haar dochter in Clinique Villette in Noord-Frankrijk.
MARIE: “Volgens mijn geboortemoeder vroeg zij aan haar moeder of het een jongen of meisje was. Ze kreeg als antwoord dat ze haar dat nooit gingen vertellen.”
HUMO: Uit wat voor nest komt uw biologische moeder?
MARIE: “Ze was de dochter van de hoofdonderwijzer van Veerle, deelgemeente van Laakdal.”
HUMO: Dat dorp ligt op een boogscheut van Averbode?
MARIE: “Precies. Mijn biologische moeder was achttien en ongehuwd toen ze zwanger werd van mij. Haar vader, de schooldirecteur, ging te rade bij de pastoor van Veerle. Zo moeten ze in de abdij van Averbode zijn terechtgekomen.
“Toen ik samen met mijn adoptiemoeder pater Serpentier ging opzoeken, belden we ook bij die pastoor aan. Om te vragen wie mijn biologische vader was. Meneer pastoor durfde me niet aan te kijken. Mijn adoptiemoeder had nogal een grote mond. Ze vroeg hem op de man af: ‘U bent toch niet de vader?!’ Hij antwoordde: ‘Wat met de rechten van de ouders?’ Waarop mijn moeder repliceerde: ‘En wat met de rechten van het kind?’ Ik kon gewoon ruiken dat die priester wist wie mijn vader was, alleen bleef hij de lippen stijf opeen houden.
“De pastoor had in samenspraak met pater Serpentier een hele cover-up voor mijn geboortemoeder geregeld. Niemand mocht weten dat ze zwanger was en ze werd ondergebracht bij een echtpaar in Brussel. Het officiële verhaal was dat ze in Frankrijk als au-pair was gaan werken. Dat Brusselse koppel had een contactpersoon in Frankrijk. Die stuurde in naam van mijn biologische moeder postkaartjes naar haar beste vriendinnen: ‘Sorry dat ik zo plots vertrokken ben, maar ik werk nu voor een paar maanden als au-pair en het gaat heel goed met mij!’ De vrouw bij wie ze ondergedoken zat, was trouwens ook zwanger.
“Nadat mijn moeder in Frankrijk van mij bevallen was, moest ze spoorslags naar Brussel terugkeren. Haar eigen kind was ze kwijt, maar ze moest wel voor de pasgeboren baby van dat koppel gaan zorgen. Terug in Veerle moest ze doen alsof er niets gebeurd was. Niemand in het dorp mocht ooit iets te weten komen over die ongewenste zwangerschap.”
HUMO: Heeft u dat Brusselse echtpaar ooit ontmoet?
MARIE: “Ja. Ik zei het daarnet al: mijn adoptieouders waren vreselijk katholiek. Vóór mijn komst hadden ze al kinderen geadopteerd, telkens via hetzelfde adoptiebureau: De Vreugdezaaiers. Dat koppel uit Brussel maakte ook deel uit van het wijdvertakte katholieke netwerk uit die tijd rond adoptie. Iedereen in dat wereldje kende iedereen.
“De Vreugdezaaiers was het levenswerk van een andere pater: Eugeen Delooz. Mijn adoptieouders waren goed met hem bevriend. Vlak voor ze mij adopteerden, had De Vreugdezaaiers hun een ander meisje geleverd. Maar dat moesten ze een tijdje na mijn komst teruggeven; bij reguliere binnenlandse adoptie hadden biologische ouders toen zes maanden bedenktijd. En die wilden hun kind terug.
“Tijdens een van de vele bezoekjes van Delooz, zei hij: ‘Ik weet dat jullie al een meisje hebben, maar er ligt er nog een in Hasselt.’ Ze reden samen met mijn broers met hem mee en kwamen terug met mij. Volgens mijn adoptiemoeder was ik een cadeautje van de pater en moest ze niets voor mij betalen.”
Zaaier van vreugde
De Gentse adoptiedienst De Vreugdezaaiers werd eind jaren vijftig opgericht door de uit Limburg afkomstige franciscaner-pater René ‘Eugeen’ Delooz. In 1958 ontmoette hij in het Rwandese stadje Save Irma De Rycke, moeder-overste van het ‘instituut voor mulatten’. Een internaat waar ‘onwettige’ kinderen van witte mannen en zwarte moeders door de koloniale Belgische overheid werden geplaatst. In datzelfde jaar 1958 werden driehonderd metissenkinderen vanuit Save naar België gevlogen waar ze via De Vreugdezaaiers getraumatiseerd en ontworteld in adoptiegezinnen terecht kwamen.
Later specialiseerde pater Eugeen zich in vakanties voor kinderen uit de Parijse bidonvilles bij Nederlandse en Belgische gezinnen. Eind jaren zestig schakelde hij over op adopties van Indiase weeskinderen. Hij sloot een deal met de weeshuizen van moeder Theresa en op Kerstmis 1970 verscheepte de pater zijn eerste lading Indiase adoptiekinderen.
Onderzoeksjournalist Thomas Holvoet dook de voorbije jaren diep in archieven van katholieke instellingen. Hij voert onderzoek naar het misbruik in de kerk en sprak met vele getuigen. Hij werkte als researcher mee aan De Nonnen. Ook naar de adoptiedienst De Vreugdezaaiers van pater Delooz verrichtte hij speurwerk.
HUMO: Paters die met de trein pasgeboren baby’s van Frankrijk naar Hasselt smokkelden, dat was in de jaren zestig en zeventig niet zo uitzonderlijk?
THOMAS HOLVOET: “Nee, daar bestaan duidelijke sporen van. Dat zijn best heftige verhalen. Veel van de zogenaamd ‘anoniem’ geboren kinderen van pater Eugeen Delooz kwamen, afhankelijk van de periode, uit voormalige missiegebieden of uit Parijs. Soms ging het om kinderen van Belgische zusters uit diezelfde missiegebieden.”
HUMO: Zegt de naam ‘Serpentier’ u iets?
HOLVOET: “Deze specifieke ‘pater Serpentier’ ken ik helaas niet, maar ik herken wel de methodiek. Delooz beschikte over een arsenaal aan geestelijken die identieke opdrachten uitvoerden. Zusters, broeders, paters en vanaf de jaren zeventig ook leken.”
HUMO: Kindertehuis ‘De Hummeltjes’ in Hasselt was een vast afzetpunt voor ‘anonieme’ pasgeboren baby’s?
HOLVOET: “De Vreugdezaaiers hadden in elk bisdom of elke provincie wel zo een locatie. ‘De Hummeltjes’ was hun vaste stek voor de provincie Limburg. Delooz was trouwens niet alleen in Vlaanderen actief, maar ook in Wallonië.”
Hofleverancier
Op 28 november 2002 bracht de toenmalige koningin Paola in de basiliek van Hasselt incognito een laatste groet aan de acht dagen eerder overleden 91-jarige zuster Stanislas. ’s Anderendaags woonde prinses Astrid in de kathedraal van Hasselt de begrafenis van de non bij. Zo toonden de koningin en de prinses hun grote erkentelijkheid voor de vele nanny’s die zuster Stanislas als hofleverancier geleverd had voor de kinderen en kleinkinderen van het Belgische koningspaar.
Op de begrafenis spaarde de vicaris-generaal van het bisdom Hasselt tijdens zijn preek het wierookvat niet. Hij prees zuster Stanislas alias ‘ons moeder’ voor haar levenslange inzet voor ‘kinderen uit achterbuurten, vanuit haar verbondenheid met God’.
Stanislas werd in 1911 in de Duitse stad Hamburg geboren als Carla Denklau. Op haar twintigste trad ze in bij de orde van de Ursulinen. In 1957 richtte ze in Hasselt kinderopvang De Hummeltjes op. Drie jaar later opende ze een gelijknamige school voor kinderverzorgsters, die in Belgische adellijke kringen snel naam en faam kreeg. De straat waar De Hummeltjes gevestigd is, werd in 2005 herdoopt in Zuster Stanislaslaan.
Van in het begin werkten pater Eugeen Delooz en zuster Stanislas nauw samen voor de opvang van overzeese ‘weeskinderen’ en anoniem geboren baby’s.
In april 1997 vierde kindertehuis De Hummeltjes zijn veertigste verjaardag. Een jaar eerder plaatste ‘onze moeder’ Stanislas in Het Belang van Limburg een oproep ‘tot de 55.000 ex-Hummeltjes, oud-personeelsleden, adoptieouders en -kinderen van de Vreugdezaaiers en de oud-kinderverzorgsters en stagiaires. Stuur jullie naam en adres naar De Hummeltjes, Zodat jullie tijdig op de hoogte zijn over hoe het feest zal verlopen.’ Pater Delooz maakte dat groot feest niet mee. Hij stierf in 1983.
In november 2011 werd de erkenning van De Vreugdezaaiers als adoptiedienst ingetrokken. De reden: ze plaatsten te weinig adoptiekinderen.
Vandaag is de organisatie onder de naam Joy for Kids nog steeds actief als fondsenwerver voor Indiase schoolkinderen. Penningmeester Dominique Seeuws laat via mail weten dat niemand van de huidige organisatie ooit over ‘pater Serpentier’ gehoord heeft. Ook niet haar collega’s die in de jaren zeventig en tachtig al bij De Vreugdezaaiers actief waren. Vermits de paters van de abdij van Averbode norbertijnen zijn, is volgens Seeuws de kans miniem dat Serpentier bij De Vreugdezaaiers over de vloer kwam. Want: “Zij waren enkel in contact met franciscanen.”
Vogels met gebroken vleugels
HUMO stuurde een mail naar abt Marc Fierens van de abdij van Averbode: ‘Een bijna 60-jarige mevrouw vertelde over haar geboorte en niet veel latere adoptie. Haar biologische moeder was achttien en ongehuwd toen ze anoniem moest gaan bevallen in Malo-les-Bains in Noord-Frankrijk. Haar pasgeboren baby werd door een pater van de abdij van Averbode opgehaald en met de trein naar een tehuis in Hasselt gebracht. De adoptie werd verder geregeld door het toenmalige adoptiebureau De Vreugdezaaiers. De pater in kwestie noemde zichzelf Serpentier. Onze getuige is hem rond 1984 samen met haar adoptiemoeder in de abdij van Averbode gaan opzoeken. Hij vertelde toen dat hij verschillende keren met de trein toekomstige adoptiebaby’s was gaan ophalen in het ziekenhuis van Malo-Les-Bains. Pater Serpentier had er ook voor gezorgd dat de biologische moeder tot aan haar bevalling ondergedoken kon leven, zodat niemand in de omgeving (behalve haar ouders) wist dat ze zwanger was. Er was dus sprake van een systematiek.’
Abt Fierens reageert via mail dat hij zijn archivaris heeft ingeschakeld. ‘De naam ‘Serpentier’ komt niet voor in de lijst van de paters van Averbode’, schrijft hij. ‘Ik heb rondgevraagd bij de oudste medebroeders en die naam zegt ook hen niets. In het dorp Averbode was en is er nog steeds een ‘colonie’ voor kinderen, maar ook daar komt de naam Serpentier niet voor. Ik doe verder navraag.’
Het verzoek van HUMO voor een gesprek via de telefoon wordt een dag later afgeblokt: ‘Ik kan hieromtrent geen reactie geven aangezien deze pater Serpentier bij ons onbekend is.’
Net als vader abt vindt ook Marie vandaag geen spoor meer terug van ‘pater Serpentier’.
MARIE: “Ik heb me de voorbije jaren suf gezocht. Niets.”
HUMO: Misschien was ‘Serpentier’ een alias, omdat hij de smokkeltochten in opdracht van De Vreugdezaaiers geheim wou houden voor zijn medepaters van Averbode?
MARIE: “Geen idee. Maar waar ik wel zeker van ben: ik ontmoette die pater in de abdij, waar hij toen verbleef.
“Vlak na mijn adoptie kregen mijn nieuwe ouders de politie aan de deur. Zij werden verdacht van ontvoering van een in Frankrijk geboren baby. Tijdens dat ene gesprek in Averbode met de pater gaf hij toe dat justitie in 1966 moeilijk begon te doen over het smokkelen van baby’s uit Frankrijk. ‘Jij bent één van de laatsten die ik heb overgebracht’, zei hij.”
HUMO: Heeft u zelf kinderen?
MARIE: “Ja. Mijn dochters drukte ik altijd op het hart: ‘Als je ongewenst zwanger wordt, moét je voor abortus kiezen. Geef een pasgeboren kind nooit weg.’”
HUMO: U bent een groot tegenstander van adoptie?
MARIE: “Adoptiekinderen zijn net als vogels met gebroken vleugels. Voortdurend spookt die vraag door ons hoofd: waarom gaven onze ouders ons weg? Ik deed er alles aan om liefde te krijgen van mijn adoptieouders. Mijn vader was een brave, goed menende mens. Maar mijn zeer katholieke moeder was verbitterd. Toch bleef ik haar pleasen: ik trouwde voor de kerk en liet mijn kinderen dopen.
“Drie jaar geleden was de maat vol en liet ik me ontdopen. Ik kreeg een mail van het bisdom met de bevestiging dat ze me geschrapt hadden uit het doopregister. Er stond een foto bij van de vorige paus die naar me wuifde. Alsof hij zei: vaarwel.”
© Jan Stevens
