‘We kunnen Poetin niet verslaan. Onze enige optie is hem overleven’

Vijftien jaar geleden dronk de Russische econoom Vladislav Inozemtsev elke donderdag in het Kremlin koffie met de toenmalige president Dimitri Medvedev. Vandaag leeft Inozemtsev in ballingschap in Washington DC. Volgens hem wordt Vladimir Poetin totaal verkeerd aangepakt. “Zolang het Westen bloednerveus is en Poetin doodkalm, is hij aan de winnende hand.”

De laatste keer dat Vladislav Inozemtsev in Rusland was, dateert van oktober 2021. Sindsdien pendelt hij voor het Center for Analysis and Strategies in Europe (CASE) tussen Washington DC en Europa. De voormalige professor internationale economie aan de universiteit van Moskou stichtte zijn denktank CASE samen met de in de zomer van 2021 naar het Westen gevluchte oppositieleider Dimitri Gudov.

“Niet lang na de invasie in Oekraïne op 24 februari 2022 werd ik door het regime van Vladimir Poetin tot ‘buitenlands agent’ verklaard”, zegt hij. “Ik kwam op die beruchte lijst terecht omdat ik na de start van Poetins ‘speciale militaire operatie’ meteen mijn volledige steun voor Oekraïne uitsprak. Ik vond het veiliger om niet meer naar de Russische Federatie terug te keren.”

Hoe veilig bent u in de VS en Europa? Vladimir Poetin aarzelt niet om ook in het buitenland opposanten te laten uitschakelen.

“Ik geloof graag dat ik anders ben dan alle anderen. (lacht) Ik was nooit het type van activist dat door Poetin het meest gehaat wordt, want ik probeerde altijd een evenwichtig standpunt in te nemen. Je hoorde mij nooit verkondigen: ‘De Russen hebben gelijk’, of: ‘De Oekraïners hebben gelijk.’ Terwijl de werkelijkheid vandaag natuurlijk is dat de Oekraïners wel degelijk gelijk hebben en dat de Russen allemaal criminelen zijn.”

Veel Russische burgers zijn toch ook maar slachtoffer van het dictatoriale systeem waarin ze moeten gedijen?

“Ik heb een hartsgrondige hekel aan dat zogenaamd ‘Russisch slachtofferschap’. Kijk, toen Hitler in Duitsland aan de macht kwam, ontmantelde hij de democratie in vijftig dagen. Alle politieke partijen werden verboden. De Duitse burgers die in 1932 voor de communisten stemden, mogen we vandaag gerust slachtoffer noemen. Want velen werden naar de gevangenis gestuurd of uit de weg geruimd. Maar in Rusland stemden al die brave burgers vijf keer op Poetin. Elke keer opnieuw. Er zijn wel degelijk presidentsverkiezingen in Rusland, ook al worden ze dan gemanipuleerd. Maar die manipulatie gaat over 25 procent van de stemmen en niet over 80 procent. Ik ben het ermee eens dat de uitdagers van Poetin, zoals Michail Prochorov of Gennadi Zjoeganov, geen perfecte politici zijn. Maar uit protest tégen Poetin zouden de Russen toch op die mensen kunnen stemmen? Dat gebeurt niet.

“Ikzelf ben al jaren actief lid van Free Russia Forum (FRF), een door schaakgrootmeester Gary Kasparov opgerichte liberaal-democratische oppositiebeweging tegen het Poetinisme. FRF kreeg in Rusland het statuut ‘terreurorganisatie’. Twee van onze vrienden zitten in een Russische gevangenis (de 67-jarige historicus Alexander Skobov die in mei van dit jaar tot 16 jaar cel veroordeeld werd voor FRF-lidmaatschap en de 64-jarige advocaat Alexei Gorinov die in 2022 veroordeeld werd tot 7 jaar. Hij kreeg daar nog eens 3 jaar bovenop voor protest tegen de oorlog in Oekraïne – JS).

“Ik heb mijn actief lidmaatschap van het FRF nooit onder stoelen of banken gestoken. Ik was aanwezig op alle edities van hun tweejaarlijkse conferentie in Vilnius, de hoofdstad van Littouwen. Nu ik er zo met u over spreek, besef ik dat het inderdaad nogal verbazingwekkend is dat het Russische regime nog nooit een strafrechtelijk onderzoek tegen me is gestart. Want ik kan niet ontkennen dat ik de afgelopen jaren zeer kritisch over Vladimir Poetin heb geschreven.”

Ooit adviseerde u als econoom Dimitri Medvedev, de man die jarenlang Poetins trouwe premier was en van 2008 tot 2012 een presidentstermijn overnam van zijn meester.

“Ik was nooit Medvedevs directe adviseur. In 2009 richtte hij zijn Commissie voor Modernisering op. Ik werd aangeworven als senior staflid, wat niet onlogisch was, want ik had op dat moment als economieprofessor al verschillende boeken geschreven over de modernisering van de Russische economie. In 2010 en 2011 organiseerde ik in de stad Jaroslavl op initiatief van toenmalig president Medvedev het ‘Globaal Politiek Forum’. Hij kwam daar toen spreken, net als Angela Merkel trouwens, en de Franse premier François Fillon.

“Elke week zat ik op donderdag in het Kremlin samen met Dimitri Medvedev en diens kabinetschef Vladislav Surkov. Ik pleitte dan altijd voor de ideeën van modernisering. Ik had een afspraak met het Kremlin, al stond die niet op papier: ik gaf economisch advies, maar moest nooit iets goeds over Poetin zeggen. Dat was onze deal en ik hield me daar strikt aan: nooit maakte ik één positieve opmerking over Vladimir Poetin. Want ik was er toen al van overtuigd dat hij een absolute ramp voor Rusland is.”

Vandaag is Dimitri Medvedev vicevoorzitter van de Veiligheidsraad van de Russische Federatie. Op X plaatst hij posts als: ‘De klootzakken van Kiev willen de lichamen van hun dode soldaten niet meenemen. Om twee redenen: het is eng om toe te geven dat het er 6000 zijn en ze willen geen weduwen betalen. Wat een satanisch uitschot! Laat ze maar in de hel branden!’ Was hij vroeger ook al zo?

“Het lijkt erop dat hij geradicaliseerd is, al weet eigenlijk niemand wat Medvedev nu echt denkt. Ik krijg geen goed woord meer over hem over mijn lippen. Terwijl hij als president en premier redelijk gematigd was. Toen ik tijdens zijn presidentschap bij hem op de koffie kwam, vond ik hem best oké.”

In die tijd ontmoette u ook Vladimir Poetin?

“Verschillende keren. Ik vond hem heel bizar, zeker in vergelijking met Medvedev. In een klein, select gezelschap las Dimitri graag grappige anekdotes over hemzelf vanop zijn iPad voor. Poetin is compleet anders: hij stamt uit de 19e eeuw. En dan heb ik het niet over zijn moeilijke omgang met technologie, maar over zijn wereldbeeld.”

Hij droomt van het Groot Russische rijk van duizend jaar geleden waar de Slavofielen in de 19e eeuw ook naar verlangden? Naar het ‘Kievse Roes’, het Rijk van Kiev, toen Belarus, Rusland en Oekraïne van 882 tot 1240 één grootvorstendom vormden met Kiev als hoofdstad?

“Ja, maar de kern van het probleem bij Vladimir Poetin is niet zozeer dat imperialisme. De grootste ellende komt voort uit zijn verlangen naar absoluut gezag. Verschillende mensen die hem al lang erg goed kennen, vertelden me allemaal hetzelfde verhaal. Hét moment waarop Vladimir Poetin besliste om zich tegen het Westen te keren, was toen hij in oktober 2005 het Verenigd Koninkrijk bezocht. Hij voerde toen zeer productieve gesprekken met de Britse premier Tony Blair. Tijdens een van die conversaties zei hij zonder omwegen: ‘Dear Tony, we zouden heel graag hebben dat je de Tsjetsjeense terrorist Achmed Zakajev aan Rusland uitlevert.’”

Vladimir Poetin liet in 2000 de Tsjetsjeense hoofdstad Grozny platbombarderen. Ex-rebellenleider Achmed Zakajev kreeg later in Londen politiek asiel.

“En dat was een serieuze doorn in het oog van Poetin. Blair wimpelde het verzoek af: ‘We kunnen Zakajev niet zomaar met je meegeven, want in het Verenigd Koninkrijk houden we rekening met de uitspraken van rechtbanken.’ Poetin vond dat een uiting van totale zwakte van Blair. ‘Hoezo? De machtigste man van dit land kan geen terrorist uitleveren?’ Op dat moment besloot hij: ‘Ik wil geen liberaal-democraat zijn zoals jij, Tony. Ik ben geen zwakkeling. Vanaf nu volgt Rusland zijn eigen weg.’ Poetin werd toen de absolute heerser van een land dat hij als zijn eigendom beschouwt.”

De voorbije drie jaar weerklonk in Europa het mantra: binnenkort ligt de Russische oorlogseconomie onder druk van de sancties op apegapen. Alleen stortte ze tot hiertoe niet in. Integendeel, in 2023 en 2024 groeide ze met 4,1 procent per jaar. Onlangs kopte een Nederlandse krant: ‘Eindelijk begint de Russische economie scheurtjes te vertonen!’ Is dat zo?

“Dat is wensdenken. De eerste weken na de start van de oorlog was ook ik ervan overtuigd dat de Russische economie snel zou instorten. Want de Westerse sancties die in 2014 op de annexatie van de Krim volgden, richtten behoorlijk wat schade aan. Maar in mei 2022 werd het voor mij duidelijk dat de economie deze keer bulletproof was. Poetins economische team in het Kremlin leverde die eerste oorlogsweken uitstekend werk, terwijl het Westen treuzelde om écht ingrijpende sancties op te leggen.

“In maart 2022 was ik in Berlijn voor een besloten vergadering op hoog niveau over sancties. De zaal zat vol Amerikaanse en Europese experts. Mijn eerste advies was om alle internetverbindingen met Rusland af te sluiten. Want het Westen heeft de totale controle over het internet. Als je alle beveiligingscertificaten van Russische domeinnamen intrekt, ligt de economie plat. Geen enkel restaurant of winkel kan dan nog verbinding maken met Russische financiële instellingen als Alfa-Bank of Sberbank. Binnen een uur is de hele betaalkaartenindustrie in de Russische Federatie geruïneerd. Maar dat zeer krachtige wapen durfde het Westen nooit te gebruiken.

“Vlak na de invasie riepen grote techbedrijven als Apple en Samsung in koor: ‘We staken onze activiteiten in Rusland.’ Dat was een grap, want niet lang daarna waren de meest recente iPhones en Galaxy’s in Rusland weer te koop. Mijn advies was: ‘Al wie zo’n telefoon vóór de oorlog kocht, laten we met rust. Maar toestellen die na 1 maart 2022 geproduceerd zijn, moeten worden geblokkeerd.’ Voor een techbedrijf is dat een fluitje van een cent. Dat gebeurt niet en ik blijf dat onbegrijpelijk vinden. Vorig jaar liep de Tsjetsjeense dictator Ramzan Kadyrov op te scheppen met een Tesla Cybertruck die hij naar eigen zeggen van Elon Musk had gekregen. Musk kon daar niet mee lachen en de volgende dag was Kadyrovs Cybertruck zo dood als een pier. Smartphones en tablets platleggen, kan dus niet zo moeilijk zijn.”

U bedacht voor Poetins Russische oorlogseconomie de term ‘deathonomics’, of ‘doodseconomie’. Wat bedoelt u daarmee?

“De inspiratie voor zijn deathonomics haalde Poetin bij het Wagner-huurlingenleger van wijlen Jevgeni Prigozjin. Het model van de doodseconomie is gebaseerd op het injecteren van geld in de economie via het rekruteren van wat het regime beschouwt als ‘nutteloze levens’. Criminelen, werklozen, laaggeschoolden of verslaafden uit bij voorkeur ‘onderontwikkelde’ regio’s die als kanonnenvlees naar de oorlog in Oekraïne gestuurd worden.

“Neem een doorsnee man van dertig uit een achtergestelde regio, getrouwd, met twee kinderen. Stel dat hij werk heeft en gemiddeld 40.000 roebel per maand verdient, of 400 euro. Als hij zich door het leger laat inlijven, stijgt zijn salaris tot 195.000 roebel of 1.990 euro. Hij krijgt daar nog een eenmalige intekenbonus van 195.000 roebel bovenop. Na een korte training wordt hij naar het front in Oekraïne gestuurd. Een paar maanden later sneuvelt hij. Zijn gezin kan dan uitkeringen ontvangen die tot in de miljoenen roebel lopen. De man brengt dood dus veel meer op dan levend. Al dat smartengeld wordt vervolgens in de economie van zo’n onderontwikkelde regio gepompt.”

Donald Trump wil dat Europa definitief stopt met het aankopen van Russische olie. Volgens de Amerikaanse president zal Poetin dan snel inzien dat hij beter een ‘vredesdeal’ sluit.

“Ik stelde van in het begin iets totaal anders voor, namelijk dat Europa meteen na de invasie zelf zoveel mogelijk Russische olie en gas moest aankopen. Met als doel: de prijzen dramatisch laten dalen, waardoor Rusland zich niet meer tot China of andere markten kon wenden. Vervolgens moest Europa die olie met een extra taks doorverkopen aan de gewone afnemers. Die extra belasting diende om de vechtende Oekraïners financiële zuurstof te geven. Maar mijn voorstel werd meteen afgeschoten; het was zogezegd politiek incorrect. Ik merk op dat we vandaag in de situatie zitten dat Poetin fortuinen schept met zijn olie en gas.

“Ik stelde ook voor om de oligarchen níet op zwarte lijsten te zetten. Ik ken veel van die Russische rijken persoonlijk: sommigen zijn aardig, anderen zijn boeven. In de eerste dagen van de invasie vluchtte tachtig procent van hen naar het buitenland. Vier maanden later werden ze gesanctioneerd. Eind 2022 keerden ze allemaal terug naar Rusland, behalve één.”

Het Westen had ze moeten verleiden om over te lopen?

“Natuurlijk. Als je Poetins economische mogelijkheden wilt ondermijnen, moet je alle vermogende Russen welkom heten. Je moet hun dan ook laten weten dat ze zoveel mogelijk geld mogen meenemen, zelfs wanneer de herkomst ervan niet deugt. Je sanctioneert ze niet, maar belooft immuniteit. Geef hun de toestemming om te blijven zo lang ze willen. Enige voorwaarde: ze moeten Poetin veroordelen en Oekraïne steunen. Vervolgens laat je ze hun hele vermogen bij westerse banken onderbrengen. Zo zuig je fortuinen uit Poetins economische systeem.

“Maar ook dat voorstel werd als politiek incorrect beschouwd en nu is het te laat. Na meer dan drie jaar sancties zijn we de oligarchen kwijt. Poetin compenseerde hen voor wat ze in het Westen verloren.

“Op de sanctielijst met duizenden Russen zijn de meesten trouwens geen zakenlui. Wel: gouverneurs, ministers, notabelen, parlementsleden, afgevaardigden, hoge ambtenaren… Tegenwoordig ben je in Moskou verdacht als je niet kunt pronken met sancties. (lacht) Je krijgt dan het aura dat je geen vijand van het Westen bent. Je hebt dan niet langer toegang tot het Kremlin of tot bijeenkomsten op hoog niveau: ‘Hij hoort niet bij ons.’

“Mijn voorstel aan de Europese Raad was heel simpel. Hef zonder uitleg meteen de sancties op van een tachtigtal mensen, zoals de burgemeester van Moskou, twintig volksvertegenwoordigers, vijf regeringsleden, drie generaals. Maak hen zo ‘verdacht’ en het zal niet lang duren vooraleer iedereen in Moskou in de clinch ligt met iedereen. Maar ook dat voorstel is blijkbaar niet politiek correct. Ik klink nu misschien onbeleefd en ondankbaar, maar de westerse politieke besluitvorming houdt te veel rekening met foute adviezen. Westerse regeringen hebben zo hun eigen ideeën over wie een goede expert is en wie niet.

“Ik heb niets tegen de dappere Poetin-opposant Vladimir Kara-Moerza. Hij was een politiek gevangene in Rusland, een goede vriend van Aleksej Navalny en geestelijk vader van de Magnitsky-wet die mensenrechtenschenders wereldwijd aanpakt. Kara-Moerza is zonder twijfel briljant. Net als Kara-Moerza zijn er nog veel andere dappere Russen die Poetins regime haten en door het Westen als interessante adviseurs worden beschouwd. Ik respecteer die mensen allemaal, maar het is niet omdat je een gedreven activist bent, dat je ook een uitstekend expert bent. Een advies dat uit haat tegen Poetin geboren is, levert meestal niet het gewenste effect op. Activisten willen in de eerste plaats dat het regime morgen ineenstort, alleen zal dat níet gebeuren. Wat we nodig hebben, is een strategie op lange termijn. Die ontbreekt totaal.”

Wat moeten we dan wel doen om Poetin aan een onderhandelingstafel te krijgen?

“Sorry, maar ik vrees dat het kalf verdronken is. Vanaf dag één liet Poetin aan de hele internationale gemeenschap zien dat hij enkel geweld respecteert. Puur geweld, en niets anders. Daarom hadden we vanaf die eerste dag àlle soorten wapens aan Oekraïne moeten leveren, behalve nucleaire en chemische. We hadden ook politiek asiel moeten aanbieden aan alle Russische militairen die wilden deserteren en overlopen. Natuurlijk moesten die dan eerst grondig gecheckt worden, maar zo’n gratiemaatregel kon de bereidheid van het Russische leger om te vechten, helpen ondermijnen.

“Poetin kan deze oorlog nog héél lang voeren. Zijn grote voordeel is zijn absolute macht en zijn keuzevrijheid. Ondanks al zijn retoriek wil Donald Trump zich liefst zo snel mogelijk terugtrekken uit dit conflict. Zolang Europa, de VS en Oekraïne bloednerveus zijn en Poetin doodkalm blijft, is hij aan de winnende hand.

“Het eerste deel van de oorlog startte in 2014 met de annexatie van de Krim en de zogenaamde ‘groene mannetjes’, de gemaskerde en in anonieme uniformen opererende Russische soldaten die onrust stookten in de Donbas. In 2015 werkte ik als senior fellow aan de in Berlijn gevestigde German Council on Foreign Relations. Ik werd gevraagd om de acties van Rusland in Oekraïne onder de loep te nemen. Mijn conclusie was toen dat het Westen dringend een strategie moest ontwikkelen om Poetin te overleven. Want we kunnen hem gewoon niet verslaan of vernietigen. Onze enige realistische optie is: hem overleven met zo min mogelijk slachtoffers.”

We zijn vergeten met wie we eigenlijk te doen hebben: een man die stamt uit de Russische geheime dienst FSB en die omringd is door een schare FSB-getrouwen?

“Precies. Met die man valt niet te onderhandelen. Ook al sluit je akkoorden, hij lapt ze vierkant aan zijn laars. Daarom is de enige mogelijke optie: de absolute heerser overleven, want het eeuwige leven heeft hij niet. Heb geduld en spiegel intussen de ‘nieuwe Russische elite’ een positief toekomstbeeld voor als Rusland weer ‘normaal’ wordt.

“Die nieuwe Russische elite is erg pro Poetin; dankzij hem konden ze zo rijk worden. Ze zullen hun leven nooit op het spel zetten om de dictator uit te schakelen. Maar als de grote leider een natuurlijke dood sterft, telt er voor hen nog één ding: hun fortuin veiligstellen. Ze verlangen naar stabiliteit en rust en zullen heel blij zijn als Europa hun dat in ruil voor goed nabuurschap ook wil geven.”

Zet u ooit nog voet aan wal in Rusland?

“Ik hoop van wel, want niets is voor eeuwig. Maar ik vrees dat het door Poetin opgebouwde systeem niet snel zal verdwijnen. Het communisme stortte in 1991 wel razendsnel in. Dat kwam omdat de politici van die tijd andere figuren waren dan de FSB’ers rond Poetin. Ik kende Michael Gorbatsjov, de laatste president van de Sovjetunie, erg goed. Hij was een geweldige kerel en de communisten uit zijn regering waren in de eerste plaats politici en geen criminelen. Ze handelden in overeenstemming met de Sovjetwet. Nu overtreedt alle Russische functionarissen de wetten die ze zelf stemden.

“Op 17 september nam Dimitri Kozak ontslag als vice-kabinetschef van het Kremlin. Er werd in Europa meteen vol bewondering over hem gesproken en geschreven: ‘Wow, wat een dappere man. Hij stapte op omdat hij tegen de oorlog in Oekraïne is.’ Really? Bijna een kwart eeuw lang cirkelde Kozak rond Poetin. Hij is géén fatsoenlijke meneer. In het huidige Kremlin lopen namelijk geen fatsoenlijke meneren rond. Alleen criminelen.”

Bio

Vladislav Inozemtsev

  • Geboren in 1968 in Gorky, Rusland
  • Studeerde economie aan de Lomonosov staatsuniversiteit van Moskou, waar hij later ook als professor internationale economie aan verbonden was
  • Schreef verschillende boeken over economie
  • Was van 2008 tot 2010 als senior staflid verbonden aan Dimitri Medvedevs ‘Commissie voor modernisering’
  • Was na de val van het communisme actief in raden van bestuur bij verschillende Russische financiële instellingen
  • Was tot 2014 actief in de Russische politiek bij partijen uit de oppositie
  • Werkte later als econoom voor denktanks in de VS en Europa
  • Is medestichter van de in Washington gevestigde denktank Center for Analysis and Strategies in Europe (CASE) (www.case-center.org)

© Jan Stevens

Vergelijkbare berichten